o¶wietlenie

Strona główna
Profesjonalne
Domowe
LED+Światłowody
Branża
Systemy oświetlenia biur
W zurbanizowanej przestrzeni miasta jednym z powszechnych miejsc pracy człowieka jest biuro, miejsce pracy umysłowej. Pracują tam tysiące mieszczuchów, nierzadko od świtu do późnej nocy, za dnia i po zmroku. Właśnie wtedy szklane ściany biurowców rozbłyskują tysiącem świateł.


 
Pomieszczenie biurowe trudno jednoznacznie zdefiniować pod względem przestrzennym. Może to być równie dobrze nowoczesne, rozległe biuro wielkiej firmy korporacyjnej w pomieszczeniach o strukturze otwartej, biura średniej wielkości mieszczące się w oddzielnych pojedynczych pokojach z pomieszczeniami do pracy i pokojami konferencyjnymi, mała firma adwokacka, doradcza lub handlowa, a także biuro domowe w eleganckim apartamencie, domu prywatnym lub zwykłym mieszkaniu.
W myśl zasady „zadowolony pracownik pracuje lepiej” pracodawcy coraz częściej dążą do stworzenia w pomieszczeniach biurowych możliwie komfortowych warunków pracy. Składają się na to wspólnie: systemy wentylacji, klimatyzacji, akustyka, rodzaj i usytuowanie stanowisk pracy, mebli i ścian. Niezmiernie ważnym elementem tworzącym ergonomiczne środowisko pracy biurowej jest także właściwe oświetlenie. Realizujący je system oświetleniowy będzie się składał z różnorodnego sprzętu – opraw oświetleniowych, źródeł światła, systemów zasilania i sterowania. U podstaw wyboru środków technicznych zawsze powinien być jednak świadomie zamierzony efekt oświetleniowy polegający na zagwarantowaniu maksymalnego komfortu widzenia, odpowiedniego do rodzaju aktywności prowadzonej w przestrzeni biura oraz wykreowaniu elastycznego i przyjemnego środowiska świetlnego spełniającego różnorodne potrzeby.
 
Warunki oświetleniowe
 
Większość biur rozpoczyna pracę rano, gdy przez okna do pomieszczeń dociera naturalne światło dzienne. Z powodu zbyt małej liczby okien, ukształtowania przestrzennego pomieszczeń lub po prostu złych warunków atmosferycznych, ilość światła naturalnego bywa jednak niedostateczna dla zapewnienia właściwych warunków widzenia. Wtedy, nawet w dzień, używane jest oświetlenie sztuczne. Coraz częściej praca w biurach przeciąga się aż do późnych godzin wieczornych. Gdy brakuje już światła naturalnego, możliwość pracy jest w pełni uzależniona od oświetlenia sztucznego.
Najczęstszym miejscem pracy w biurze jest biurko. Tradycyjne czy nowoczesne - w formie bardziej podobnej do stołu, zawsze posiada blat. To właśnie na nim i na leżących tam przedmiotach skupia się wzrok pracownika. W większości nowoczesnych biur używa się też współczesnych narzędzi pracy. Są nimi komputery. Interfejsami komunikacji człowieka z komputerem są monitory. Ich ekrany, o ustawieniu zbliżonym do pionowego, mają najczęściej gładką powierzchnię, łatwo odbijającą promieniowanie świetlne. Sprzyja to tworzeniu szkodliwych, jaskrawych odbić przedmiotów o dużej luminancji znajdujących się w pobliżu. W ekranach monitorów komputerowych mogą odbijać się jasne okna i świecące oprawy oświetleniowe. Takie odbicia w znacznym stopniu przeszkadzają w rozpoznawaniu obrazów i tekstów na monitorze, powodują zmęczenie i zwiększają liczbę popełnianych błędów. Najbardziej typowe biurowe zadania polegające na czytaniu i pisaniu, wykonywane są zatem na dwóch płaszczyznach, poziomych blatach biurek i pionowych ekranach komputerowych. Oświetleniowcy nazywają te płaszczyzny powierzchniami pracy wzrokowej. Parametry ich oświetlenia są szczególnie ważne. 
 
 
Praca wzrokowa na płaszczyźnie poziomej. Praca wzrokowa na płaszczyźnie pionowej.

Innymi płaszczyznami o krytycznym znaczeniu w pomieszczeniach pracy biurowej są: sufit, ściany i powierzchnie mebli biurowych.
W obszarach komunikacyjnych, np. korytarzach i pomieszczeniach recepcyjnych, najważniejszą płaszczyzną roboczą, dla której zazwyczaj muszą być zapewnione wymagane warunki oświetleniowe jest przede wszystkim podłoga.
 
Oświetlenie w zależności od typu przestrzeni biurowej
 
Ze względu na niektóre specyficzne wymagania, każdy typ przestrzeni biurowej potrzebuje nieco innego oświetlenia.
Głównymi typami biur są:
· biura indywidualne,
· biura wydzielone (wyspowe),
· biura pracy grupowej,
· biura o przestrzeni otwartej,
· biura techniczne.
Innymi typami wnętrz spotykanych w obiektach biurowych są:
· hole,
· recepcje,
· pokoje do spotkań,
· sale konferencyjne,
· pokoje szkoleniowe,
· pomieszczenia gospodarcze.
 
Biura indywidualne
Biura indywidualne to pojedyncze pokoje przeznaczone do pracy jednej osoby, takie jak biura prywatne w strukturze korporacyjnej lub biura profesjonalne – kancelarie prawnicze itp.
Ogólnie biura indywidualne można usystematyzować jako:
· biura robocze, małych i średnich rozmiarów, przeznaczone dla osób prowadzących różnego rodzaju prace biurowe,
· biura kierownicze, na ogół dużych rozmiarów, w których pracują osoby z kadry kierowniczej firm.

 
Przykład organizacji przestrzeni w typowym biurze indywidualnym.

Różnorodność prac biurowych, jakie mogą być prowadzone w biurach indywidualnych sprawia, że ich użytkownicy powinni mieć możliwość indywidualnego doboru intensywności oświetlenia i jego rozkładu we wnętrzu w zależności od własnych potrzeb i upodobań. W związku z tym organizacja oświetlenia powinna być bardzo elastyczna, aby umożliwić jego zmiany dzięki oddzielnemu załączaniu i ściemnianiu poszczególnych opraw oświetleniowych. Biura robocze lub inaczej operacyjne, chociaż mogą one być przeznaczone do różnych zajęć, charakteryzują się tym, że ich użytkownicy mają możliwość wyboru poziomu i dystrybucji światła odpowiednio do ich własnych potrzeb związanych z wykonywanymi aktualnie pracami wzrokowymi, bez konieczności uzgadniania z innymi użytkownikami. Oświetlenie w takich biurach musi być bardzo elastyczne, aby umożliwić zmianę siły oświetlenia i jego dystrybucji w poszczególnych miejscach pomieszczenia. Do tego celu pomieszczenia biur roboczych powinny być wyposażone w odpowiednią liczbę i rodzaj opraw oświetleniowych pozwalających na regulację ilości i dystrybucji światła w przestrzeni, dzięki indywidualnemu wyłączaniu lub przyciemnianiu. Takie pomieszczenia są zwykle małe i wyposażane w standardowe meble. Stanowiska pracy powinny być tu usytuowane w pobliżu okien. Oświetlenie ogólne biur roboczych może być zrealizowane przy użyciu opraw z pośrednim, bezpośrednio-pośrednim lub rozproszonym rozsyłem światła. Warto uświadomić sobie, że w tych stosunkowo niewielkich pomieszczeniach oświetlenie sufitu i odbicie światła od ścian może wywołać korzystne poczucie powiększenia przestrzeni i zapewnić zrównoważenie luminancji powierzchni widocznych w otoczeniu.
Do oświetlania ogólnego biur roboczych używa się na ogół:
· lamp podłogowych świecących w kierunku sufitu i oświetlających pośrednio płaszczyznę roboczą po rozproszonym odbiciu światła od stropu pomieszczenia,
· opraw ściennych,
· pojedynczych zwieszanych opraw oświetleniowych ze świetlówkami liniowymi lub modułowych systemów zwieszanych do świetlówek, często łączonych z innymi źródłami światła, na ogół z bezpośrednim lub bezpośrednio-pośrednim rozsyłem światła.
Oświetlenie miejscowe realizowane jest przy użyciu lamp biurkowych świecących bezpośrednio na płaszczyznę roboczą. Biura zarządu mają zwykle większe rozmiary, lepsze umeblowanie i przestrzeń do przyjmowania gości. Dlatego przy ich oświetlaniu zwraca się większą uwagę na oprawę wizualną, niż na wydajność pracy wzrokowej. Można to osiągnąć stosując oświetlenie dekoracyjne oprócz ogólnego i miejscowego. Do tego celu stosuje się często oprawy z żarówkami halogenowymi, mimo że zużywają one więcej energii elektrycznej niż świetlówki.
 

Przykład organizacji przestrzeni w typowym biurze wudzielonym (wyspowym).


Biura o przestrzeni otwartej
W biurach tego rodzaju, organizacja przestrzeni polega na tym, że stanowiska robocze lub ich niewielkie grupy nie są umiejscowione w oddzielnych pomieszczeniach, lecz znajdują się w przestrzeni dużej sali. Najczęściej są one, co najwyżej wydzielane niewysokimi, często przezroczystymi ściankami działowymi z zachowaniem ciągów komunikacyjnych pomiędzy poszczególnymi grupami stanowisk. Podział przestrzeni roboczej w takich biurach nie zawsze bywa regularny i może zmieniać się w czasie. Zmianom może ulegać również przypisanie pracowników do poszczególnych stanowisk pracy. Pomieszczenia takiego biura nie zawsze są regularne. Często ich architektura jest zróżnicowana powierzchniowo i przestrzennie, co może prowadzić do skrajnie różnych warunków na poszczególnych stanowiskach roboczych. Może to prowadzić do silnego zróżnicowania wydajności pracy wzrokowej poszczególnych pracowników. Ze względu na dużą różnorodność prac wykonywanych w biurach o przestrzeni otwartej, należy przede wszystkim zidentyfikować obszary, w których wykonywane są specyficzne prace wzrokowe, a następnie określić dla nich odrębne wymagania oświetleniowe i systemy oświetlenia mogące zapewnić ich realizację. Podstawowym zadaniem projektu oświetleniowego jest zapewnienie możliwie jednolitego oświetlenia ogólnego na wszystkich stanowiskach roboczych, niezależnie od ich usytuowania. Oświetlenie ogólne w biurach o przestrzeni otwartej realizuje się najczęściej przy pomocy opraw świetlówkowych, montowanych w suficie podwieszanym, nabudowanych na stropie lub
zwieszanych. Dla zapewnienia równomierności oświetlenia ogólnego są one zazwyczaj rozmieszczane w sposób regularny, w liniach lub w oczkach siatki prostopadłej. Do tego celu szczególnie nadają się systemy opraw oświetleniowych pozwalające na budowanie regularnych struktur geometrycznych. Bardzo przydatną cechą systemów oświetleniowych stosowanych w biurach, szczególnie dużych biurach o przestrzeni otwartej, jest możliwość współpracy z systemem regulacji natężenia oświetlenia. Taka regulacja oświetlenia sztucznego w przestrzeni i czasie pozwala automatycznie zintegrować system oświetleniowy biura z naturalnym oświetleniem dziennym. W biurach o przestrzeni otwartej musi być także zapewnione oświetlenie miejscowe na indywidualnych płaszczyznach roboczych. Osiąga się to dzięki specjalnym ekranom odbijającym usytuowanym przy biurkach oraz stojącym lampom podłogowym lub rzadziej biurkowym.

Przykład organizacji przestrzeni w typowym biurze o przestrzeni otwartej.


Biura pracy grupowej
Jednym z rodzajów biur są tzw. biura pracy grupowej. Może to być duże pomieszczenie biurowe dla pewnego działu firmy, w którym wykonuje się jednolite czynności, np. dział księgowości lub sala telemarketerów. Tradycyjnie biuro tego typu jest pomieszczeniem podłużnym, w kształcie prostokąta, z oknami usytuowanymi na jednej z dłuższych ścian. Stanowiska pracy usytuowane są w regularnych rzędach wzdłuż pomieszczenia. Światło dzienne od okien stanowi oświetlenie boczne. Wykonując te same czynności, pracownicy patrzą w większości w tych samych kierunkach. Typowe kierunki obserwacji biegną równolegle do dłuższej ściany pomieszczenia. Oprawy oświetleniowe powinny być rozmieszczone w rzędach, równolegle do okien, czyli wzdłuż typowych kierunków obserwacji. Zwykle stosuje się tu oprawy o bezpośrednim rozsyle światła. Mogą to być wbudowane, nabudowane lub zwieszane oprawy do świetlówek liniowych. Bardzo popularne są też wbudowane w strop oprawy typu downlight do świetlówek kompaktowych. Biuro pracy grupowej może mieć też całkiem inny charakter. Czynności w nim wykonywane wcale nie muszą mieć charakteru jednolitego. W biurze agencji reklamowej będą pracowali bardzo różni specjaliści, którzy naprzemian będą wykonywać prace grupowo i samodzielnie. Organizacja przestrzenna takiego biura może się często zmieniać, meble będą przestawiane, aby stworzyć nowe stanowiska pracy i poprawić możliwości komunikacji między poszczególnymi pracownikami. W takich warunkach nie da się jednoznacznie określić typowych kierunków obserwacji.
W takich pomieszczeniach można wyróżnić dwa typy przestrzeni roboczej:
· powierzchnia do pracy zespołowej, która powinna być w zasadzie przestrzenią otwartą o zmiennych rozmiarach,
· strefy ciszy, będące ograniczonymi przestrzeniami używanymi przez pracowników do pracy wymagającej koncentracji.
Przy tak ekstremalnie zmiennych i różnorodnych wymaganiach jest trudno znaleźć w pełni efektywne rozwiązanie oświetleniowe. W tych warunkach nie należy stosować wyłącznie oświetlenia ogólnego oprawami o bezpośrednim rozsyle światła. Lepszym rozwiązaniem będą tu np. oprawy wbudowane w strop o rozsyle bezpośrednim-pośrednio rozproszonym pozwalające uniknącieni i odbić przeszkadzających połączone z oświetleniem miejscowym na stanowiskach roboczych.
 
 
Przykład organizacji przestrzeni w typowym biurze pracy grupowej,
do wykonywania jednolitych czynności,
o typowych kierunkach obserwacji.
Przykład organizacji przestrzeni w typowym biurze pracy grupowej,
do wykonywania czynności o niejednolitym charakterze
i różnych kierunkach obserwacji.
 
 
Biura projektowe
W biurach projektowych główna praca wzrokowa odbywa się na płaszczyźnie tradycyjnych desek kreślarskich lub na ekranach monitorów komputerowych do pracy w systemach CAD. Pomieszczenia kreślarskie powinny być wyposażone w duże okna zapewniające dobre oświetlenie naturalne. Deski kreślarskie ustawia się pod kątem ostrym do ściany z oknami, aby jak najlepiej wykorzystać naturalne światło dzienne. System oświetlenia sztucznego powinien być zgodny z tą konfiguracją, aby jak najlepiej ją uzupełniać. Stosuje się na ogół oprawy wbudowane w strop i dodatkowo oprawy oświetlenia miejscowego mocowane z boku desek kreślarskich. W biurach projektowych stosujących techniki komputerowe głównym problemem jest uniknięcie przeszkadzających odbić na ekranach monitorów. Trzeba też brać pod uwagę konieczność zapewnienia takiej luminancji tła monitora w stosunku do jego ekranu, aby uniknąć zbyt dużego kontrastu w polu widzenia używającej go osoby. Często w takich pomieszczeniach stosuje się systemy oświetleniowe, w których około 2/3 promieniowania dociera do płaszczyzny roboczej bezpośrednio, a 1/3 pośrednio. Ponieważ w jasno oświetlonych obszarach z deskami kreślarskimi występują często powierzchnie o wysokiej luminancji, stanowiska do komputerowych prac projektowych powinny być oddzielone za pomocą ścianek lub przegród dla uniknięcia odbić na gładkich ekranach monitorów. Doskonałe warunki do pracy projektantów komputerowych mogą zapewnić stojące, podłogowe oprawy oświetlenia pośredniego.
 
Inne pomieszczenia biurowe
Recepcja to miejsce pierwszego spotkania z firmą. Należy do niej nie tylko ścisłe miejsce pierwszego kontaktu gościa z pracownikiem firmy, ale także sąsiednia przestrzeń, wejście, miejsca oczekiwania na załatwienie sprawy lub kontakt z pracownikiem firmy. Wrażenie, jakie odniosą goście może zadecydować o ich nastawieniu do firmy. Rolę mogą odegrać wszystkie szczegóły, także oświetlenie. Będzie ono mieć znaczenie estetyczne i funkcjonalne. Uatrakcyjni wygląd szczegółów architektonicznych i wyposażenia, a także umożliwi dobre widzenie pracownikom i gościom. Obszar recepcji potrzebuje oświetlenia silniejszego niż dalsze pomieszczenia o charakterze komunikacyjnym, np. korytarze. Oprócz oświetlenia ogólnego przyda się także bezolśnieniowe oświetlenie bezpośrednie skierowane na blat recepcyjny.
Główne wymagania oświetleniowe dla przestrzeni recepcyjnej to:
· odpowiednie oznaczenie wejść i wyjść przy użyciu światła, a także opraw z piktogramami i znaków świetlnych,
· zapewnienie w obszarze wejściowym poziomu natężenia oświetlenia pośredniego między przestrzenią zewnętrzną, a oświetlonym wnętrzem, dla stopniowej adaptacji wzroku.
Sale konferencyjne to w firmach miejsca służbowych spotkań pracowników, przy czym tematy tych zgromadzeń, czas trwania, liczba i rodzaj uczestników mogą być bardzo różne. Aranżacja i wyposażenie takich sal, w tym także oświetlenie powinny zapewniać możliwość koncentracji na temacie spotkania, percepcji treści wyświetlanych na ekranie, w tym także czytania oraz komunikacji z innymi uczestnikami spotkania. Nieco odmienne wymagania spełniać musi oświetlenie sal konferencyjnych dla kierownictwa firm, a inne pomieszczeń roboczych spotkań pracowników. Spotkania zarządów lub kierownictwa odbywają się w salach wyposażonych na ogół w jeden centralny stół, przy którym może jednocześnie zasiąść duża liczba uczestników. Oświetlenie musi zapewniać jednocześnie komfort i efektywność pracy wzrokowej. Mogą to zapewnić np. oprawy oświetlenia pośredniego wmontowane w sufit podwieszany, dostarczające miękkiego, rozproszonego światła. Atmosferę przestrzeni wnętrza ocieplą też dekoracyjne oprawy ścienne. Sale spotkań roboczych dla personelu firm mogą służyć do służbowych mitingów lub spotkań nieformalnych. Niekiedy mogą tam być także prowadzone spotkania z niektórymi klientami. Nie są to na ogół pomieszczenia zbyt rozległe. Najczęściej stosuje się w nich jeden rodzaj oświetlenia. Najlepiej, aby było to oświetlenie pośrednie, bezpośrednio-pośrednie lub rozproszone.
 
Rodzaje oświetlenia w przestrzeni biura
 
Oświetlenie bezpośrednie
Przy oświetleniu bezpośrednim promieniowanie źródeł światła wychodzące z opraw oświetleniowych jest kierowane w dół i dociera do płaszczyzny roboczej bez odbić od innych powierzchni. Źródłem oświetlenia bezpośredniego są zazwyczaj oprawy oświetleniowe montowane w sufitach podwieszanych, na stropach lub zwieszane, a także oprawy stojące – biurkowe lub podłogowe. Wśród opraw sufitowych i stropowych, do realizacji oświetlenia bezpośredniego najczęściej stosowane są świetlówkowe oprawy rastrowe i typu „downlight”. Dzięki oświetleniu bezpośredniemu pozioma płaszczyzna robocza staje się najjaśniejszą powierzchnią w przestrzeni pomieszczenia. Wyeliminowanie strat absorpcyjnych przy odbiciach od powierzchni wnętrza sprawia, że oświetlenie bezpośrednie zapewnia wysoką efektywność. Ten typ oświetlenia nadaje się doskonale do pomieszczeń o niewielkiej wysokości. Wadą jest możliwość występowania olśnienia, cieni i niepożądanych odbić.
 
Oświetlenie pośrednie
W przypadku oświetlenia pośredniego światło jest kierowane w stronę sufitu lub ścian i po rozproszonym odbiciu od tych powierzchni dociera do płaszczyzny roboczej. Przy takim sposobie oświetlenia sufit lub ściany stają się w praktyce odbłyśnikiem oprawy oświetleniowym. Są także najjaśniejszymi powierzchniami w przestrzeni wnętrza. Efektem oświetlenia pośredniego jest silne poczucie jasnej, otwartej przestrzeni. Jest odczuwane, jako bardziej komfortowe niż oświetlenie bezpośrednie. Dzięki dobremu rozproszeniu światła eliminuje cienie. Na skutek równomierności może jednak być odbierane, jako jednostajne i nużące. Ze względu na straty promieniowania w wyniku absorpcji na powierzchniach odbijających, oświetlenie pośrednie jest droższe od bezpośredniego pod względem kosztów budowy i eksploatacji.
 
Oświetlenie bezpośrednio-pośrednie
Oświetlenie bezpośrednio-pośrednie zapewnia emisję światła w dół, na płaszczyznę roboczą oraz w górę na sufit. Miejsca pracy są oświetlane światłem docierającym bezpośrednio z opraw oświetleniowych i pośrednio po odbiciu od sufitu jednak stosunkowo niewielka część strumienia świetlnego odbijana od sufitu powoduje głównie ogólne rozświetlenie przestrzeni. Pracownicy często preferują taką kombinację jako łączącą jasność, komfort widzenia i pewne akcenty świetlne, w przeciwieństwie do czysto bezpośredniego lub czysto pośredniego oświetlenia. Koszty opraw i instalacji są tu podobne do tych z wyłącznie pośredniego systemu oświetlenia. Zmieniając proporcje między bezpośrednia i pośrednią częścią strumienia świetlnego można zmieniać uzyskiwane efekty. Proporcja 80/20 jest odczuwana 20/80 istnieje odczucie oświetlenia pośredniego z niewielkim rozjaśnieniem przestrzeni.
 
Oświetlenie rozproszone
Źródłem oświetlenia rozproszonego są zwykle duże, jasne powierzchnie. W warunkach naturalnych jest to pochmurne niebo. Przy oświetleniu sztucznym światło rozproszone można uzyskać za pomocą opraw oświetlenia bezpośredniego lub pośredniego. Sztucznym źródłem pośredniego oświetlenia rozproszonego mogą być duże oprawy sufitowe z kloszami rozpraszającymi, w wersji wbudowanej lub nabudowanej. Pośrednie oświetlenie rozproszone zapewni światło odbite od powierzchni sufitu lub upowszechniające się coraz bardziej, oprawy wnętrzowe, w których światło kierowane jest na specjalne odbłyśniki o charakterystyce rozpraszającej, by po odbiciu dotrzeć do oświetlanych obiektów. Oświetlenie rozproszone minimalizuje cienie i zabezpiecza przed silnym olśnieniem. Wpływa bardzo korzystnie na warunki wykonywania większości biurowych zadań wzrokowych. Należy jednak pamiętać, że całkowicie jednostajne i pozbawione cieni oświetlenie rozproszone może być bardzo nużące. Dlatego dobrze jest pamiętać o tworzeniu dodatkowych plam świetlnych dzięki równoległemu stosowaniu opraw dekoracyjnych i miejscowych.
 
Łączenie różnych rodzajów oświetlenia
Dobry system oświetlenia biurowego powinien łączyć różne typy – ogólne i miejscowe oświetlenie robocze z dekoracyjnym oświetleniem akcentowym.
 
Oprawy oświetleniowe w biurach
 
Oświetlenie, niezależnie od rodzaju, wymaga zawsze odpowiedniego sprzętu oświetleniowego w postaci systemu opraw oświetleniowych ze źródłami światła, układami zasilającymi składającymi się w przypadku lamp wyładowczych z zapłonników i stateczników oraz układów sterowania.
 
Oprawy świetlówkowe nastropowe i wbudowywane w sufit
Oprawy oświetleniowe z rastrowymi układami optycznymi, przeznaczone do świetlówek liniowych, są dostępne w wersjach przystosowanych do instalacji na stropach lub wbudowania w sufit podwieszany. Promieniowanie lamp fluorescencyjnych jest wysyłane wyłącznie w dolną półprzestrzeń, pod oprawę. Oprawy te, nazywane popularnie „rastrami”, są uważane za najtańszy system oświetlenia wnętrz biurowych, zarówno pod względem inwestycyjnym, czyli zakupu i instalacji jak też późniejszej eksploatacji i konserwacji. Są to oprawy dopasowane wymiarami do standardowych sufitów podwieszanych o budowie modułowej. Oprawy o kształcie kwadratowym, są instalowane w siatce prostokątnej, regularnie lub naprzemiennie. Oprawy rastrowe współpracują najczęściej z dwoma, trzema lub czterema świetlówkami starszego typu T8 (średnica 26 mm) lub nowego typu T5 (średnica 16 mm). Stateczniki i ewentualnie zapłonniki do lamp umieszczane są wewnątrz obudowy opraw. Innym rodzajem opraw do lamp fluorescencyjnych są oprawy typu „downlight” przeznaczone do świetlówek kompaktowych. Profesjonalne oprawy downlight współpracują ze świetlówkami niezintegrowanymi. Najczęściej oferowane są oprawy do jednej lub dwóch źródeł światła. W większości opraw lampy pracują w położeniu poziomym, dzięki czemu oprawy mają stosunkowo szeroki rozsył światła i niewielką wysokość ułatwiającą montaż w niskiej przestrzeni nad sufitem podwieszanym. Stateczniki współpracujące ze źródłami światła umieszczane są w obudowie oprawy lub w oddzielnym pojemniku połączonym z oprawą kablem elektrycznym. W oprawach rastrowych i downlightach używane są starsze typy stateczników elektromagnetycznych lub nowe, energooszczędne stateczniki elektroniczne. Szczególnie ciekawe są oprawy do świetlówek liniowych typu T5 współpracujących wyłącznie ze statecznikami elektronicznymi. Są one wyjątkowo energooszczędne. Mała średnica lampy pozwala na budowę bardzo niskich opraw. Elektroniczne zasilanie zapewnia niezawodny zapłon wyładowania w lampie i jej stabilną pracę. W wielu modelach opraw, jako materiał odbłyśników rastrowych stosowane jest aluminium o bardzo dobrych właściwościach odbijających, dzięki czemu możliwe jest uzyskanie bardzo wysokiej skuteczności oprawy i dobrej kontroli rozsyłu światła. Należy jednak pamiętać, że świetlówki T5 charakteryzują się wysoką luminancją powierzchni. Oprawy, w których pracują mogą potencjalnie stwarzać zagrożenie olśnieniem. Dlatego rastrowe układy optyczne współpracujące ze świetlówkami T5 powinny być wyposażone w większą liczbę poprzeczek niż w przypadku lamp T8. Stosując oprawy ze świetlówkami T5 należy także przywiązywać szczególną wagę do wykonania profesjonalnego projektu oświetleniowego, uwzględniającego wszystkie wymagania. Oprawy rastrowe i typu downlight zapewniają bezpośrednie oświetlenie płaszczyzny roboczej. Dlatego staje się ona najjaśniejszą powierzchnią we wnętrzu. Sufit i ściany są postrzegane, jako znacznie ciemniejsze chyba, że są dodatkowo doświetlone.
 
Świetlówkowa oprawa z optyką rastrową,
do wbudowania w sufit.
Oprawa typu „downlight”, do świetlówek kompaktowych,
do wbudowania w sufit.


Systemy opraw zwieszanych
Podstawą biurowych, zwieszanych systemów oświetleniowych są oprawy świetlówkowe. Zwieszane oprawy do świetlówek liniowych mogą rozprzestrzeniać światło bezpośrednio w dół, pośrednio przez odbicie od sufitu lub w sposób łączony, bezpośredniopośredni. Podstawą takich systemów jest zazwyczaj pojedyncza oprawa stanowiąca równocześnie moduł systemu. Oprawa taka może funkcjonować samodzielnie. Traktując ją jako moduł, przy użyciu różnorodnych łączników, można budować linie świetlne lub inne struktury. Pomiędzy oprawami podstawowymi mogą być także umieszczane inne oprawy systemu, np. przeznaczone do żarówek halogenowych. Starsze systemy modułowe opierały się często na oprawach o obudowach skrzynkowych giętych z blachy stalowej i malowanych farbami proszkowymi. Konstrukcja współczesnych systemów opraw zwieszanych, stosowanych często do oświetlenia wnętrz biurowych, opiera się na wykorzystaniu profili aluminiowych. Odpowiednio ukształtowane profile z aluminium stanowią konstrukcję nośną do mocowania modułów zawierających źródła światła wraz z układami optycznymi i elementami zasilania elektrycznego. Podstawowym źródłem światła w takich oprawach systemowych jest zwykle jedna lub rzadziej dwie świetlówki typu T5. Świetlówka jest umieszczana w odbłyśniku parabolicznym wyposażonym w gęsto rozmieszczone poprzeczki rastrowe. Światło może także przechodzić przez klosz w formie płaskiej szyby rozpraszającej. Pomiędzy modułami świetlówkowymi mogą być także montowane różnorodne oprawy do innych źródeł światła, głównie żarówek halogenowych. Mogą to być oprawy stałe lub ruchome o różnym kącie rozsyłu, świecące bezpośrednio w wybrane miejsce. Mogą pełnić rolę oświetlenia miejscowego, akcentowego lub dekoracyjnego. Przez zmianę barwy światła urozmaicają monotonne oświetlenie ze świetlówkowych opraw systemowych. Odpowiednie
łączniki zapewniają łatwy montaż opraw w systemy o strukturze liniowej, kwadratowej lub nawet trójkątnej. Oprawy takie mocowane są na estetycznych zwieszakach z linek stalowych, zapewniających możliwość dowolnej, wielokrotnej regulacji wysokości zawieszenia.


Zwieszana oprawa oświetlenia bezpośrednio-pośredniego (ERGEN – ELGO). Zwieszana oprawa oświetlenia bezpośredniego (MEOLA – ELGO).


Oprawy oświetlenia miejscowego
Potrzeby oświetleniowe poszczególnych pracowników biura mogą się różnić w znacznym stopniu. Powodem różnic jest odmienny rodzaj wykonywanej pracy wzrokowej lub wiek. Indywidualne oświetlenie miejscowe pomaga także niwelować cienie przedmiotów lub mebli pochodzące od oświetlenia ogólnego. Możliwość indywidualnego doświetlenia osobistej przestrzeni pracownika może też w istotny sposób podwyższać jego poczucie komfortu. Oświetlenie miejscowe realizują wolnostojące oprawy biurkowe do świetlówek kompaktowych lub rzadziej do żarówek tradycyjnych lub kompaktowych.
 
Oprawy typu “wallwasher”
”Wallwasher” to specjalizowana oprawa oświetleniowa montowana na ogół w lub na suficie, przeznaczona do oświetlenia powierzchni pionowych. W pomieszczeniach biurowych „wallwashery” mogą być stosowane w przypadku niedostatecznego rozświetlenia ścian. Funkcję najprostszego „wallwashera” liniowego może pełnić świetlówka liniowa zamontowana w zagłębieniu pomiędzy ścianą, a sufitem. Taka „oprawa oświetleniowa” zintegrowana z architekturą pomieszczenia może być zastosowana np. wokół pomieszczenia biura z przestrzenią otwartą, w korytarzach lub pomieszczeniach recepcyjnych. Oczywiście stosowane są także samodzielne oprawy typu „wallwasher” instalowane na suficie w niewielkiej odległości od ścian.
 
Oprawy ścienne
Oprawy ścienne nazywane popularnie kinkietami zapewniają lokalne rozświetlenie ścian i sąsiedniej przestrzeni. Są używane głównie w biurach kierownictwa, salach konferencyjnych, na korytarzach i w pomieszczeniach recepcyjnych.
 
Oprawy oświetlenia akcentowego
Oprawy oświetlenia akcentowego służą do podświetlenia specyficznych obiektów, np. logo firmowego za pomocą skoncentrowanej wiązki światła. Służą do tego na ogół oprawy regulowane, montowane na szynach zasilających.
 
Damian Rośleń
Marek Kołakowski
Artykuł ukazał się w kwartalniku "Oświetlenie INFO" nr 4(20) październik-grudzień 2007